Członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w przypadku złej kondycji finansowej spółki odpowiada za jej zobowiązania podatkowe, jeżeli w odpowiednim czasie nie złoży wniosku o ogłoszenie upadłości spółki lub nie rozpocznie procedury układowej.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrywał sprawę prezesa zarządu spółki z o.o., który – według twierdzeń organów podatkowych - nie złożył w odpowiednim czasie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, ani nie wszczął postępowania układowego, mimo złej sytuacji finansowej spółki. Dwa tygodnie po objęciu funkcji prezesa zarządu skarżący poinformował zgromadzenie wspólników spółki o stracie za poprzedni rok obrotowy (2004 r.) oraz stracie w dwóch miesiącach bieżącego roku. Z bilansu sporządzonego 30 marca 2005 r. wynikało, że zobowiązania znacznie przekracały majątek spółki. Natomiast wniosek o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia ukłądu został złożony przez prezesa zarządu 5 mają 2005 r. - zdaniem organów podatkowych za późno, w efekcie czego w związku z brakiem majątku spółki, za dług spółki odpowiedzieć miał prezes zarządu własnym majątkiem.
Z decyzją organów podatkowych zgodził się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 października 2011 r., który rozpatrywał skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w tej sprawie. Zdaniem NSA dwutygodniowy okres na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości należało liczyć od dnia, w którym prezes zarządu powiadomił zgromadzenie wspólników o stracie za 2004 r. i pierwsze miesiące 2005 r.
Zdaniem NSA z obowiązku tego nie zwalniał prezesa fakt, że przesłanki do złożenia wniosku o upadłość powstały, zanim jeszcze objął on funkcję prezesa zarządu. NSA podkreślił, iż profesjonalizm wymagany od członków zarządu spółki kapitałowej, a także wynikająca z niego podwyższona staranność (art. 355 § 2 kodeksu cywilnego), pozwala na przyjęcie, że każdy członek zarządu obowiązany jest kontrolować sytuację w spółce przynajmniej z taką uwagą, która pozwala na zorientowanie się, iż jest ona niewypłacalna i że należy wystąpić z wnioskiem ogłoszenie upadłości".
Pełen wywód NSA z uzasadnienia powyższego wyroku (II FSK 623/10) poniżej:
reklama
W myśl art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej odpowiedzialność za zaległości podatkowe w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością spoczywa na członkach zarządu tej spółki oraz byłych członkach zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości i lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowania zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez jego winy.
Ocena, czy zgłoszenie upadłości nastąpiło we "właściwym czasie" dokonywana jest na podstawie przepisów dotyczących postępowania upadłościowego i układowego, tj. ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze zm.).
Zgodnie z art. 5 § 1 Prawa upadłościowego przedsiębiorca jest zobowiązany nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia zaprzestania płacenia długów zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Oznacza to, że zarząd spółki, niebędący w stanie zrealizować zobowiązań względem jej wierzycieli, winien złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego, aby w ten sposób chronić zagrożone interesy wierzycieli. Istota postępowania upadłościowego sprowadza się do ochrony praw wierzycieli oraz zaspokojenia roszczeń wobec upadłego w sposób przewidziany prawem. Czternastodniowy termin na złożenie przez członków zarządu wniosku o ogłoszenie upadłości, liczony od dnia, w którym majątek spółki nie wystarcza na zaspokojenie długów, ma na celu ograniczenie do niezbędnego minimum okresu, w którym dłużnik może rozporządzać swoim majątkiem w postaci odmiennej niż czyniłby to syndyk po ogłoszeniu upadłości.
Przesłanki uwolnienia się przez członków zarządu od odpowiedzialności za zobowiązania spółki sprowadzają się do wykazania należytej staranności w działaniu zmierzającym do wszczęcia postępowania upadłościowego w celu ochrony wierzycieli.
W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że A. M. w okresie od 7 marca 2005 pełnił funkcję Prezesa spółki z ograniczona odpowiedzialnością "O.". Obejmując funkcję Prezesa Zarządu skarżący był zorientowany o kondycji finansowej spółki zaś z bilansu sporządzonego na koniec 2004 r., a podpisanego w dniu 30 marca 2005 r., wynikało wprost, że zobowiązania spółki znacznie przekroczyły majątek spółki.
Powyższe okoliczności nakładały na Prezesa Zarządu spółki kapitałowej, od którego wymagany jest profesjonalizm, a także wynikająca z niego podwyższona staranność, obowiązek kontrolowania sytuacji z taką uwagą, która pozwala na zorientowanie się, iż spółka jest niewypłacalna i że należy wystąpić z wnioskiem o ogłoszenie upadłości.
Z obowiązku tego nie zwalnia okoliczność, że przesłanki wniosku o upadłość powstały przed objęciem przez skarżącego funkcji Prezesa Zarządu. Ten, kto podjął się zarządu spraw spółki kapitałowej powinien swoje obowiązki wykonywać z należytą starannością, a dochowanie takiej staranności podlega ocenie także w aspekcie przepisu art. 293 § 2 k.s.h., a więc powinności uwzględniających zawodowego charakteru tej działalności.
W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje fakt, że skarżący objął funkcję Prezesa Zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w dniu 7 marca 2005 r. oraz że w dniu 19 marca 2005 r. powiadomił on Zgromadzenie Wspólników spółki o ujemnym wyniku finansowym spółki z działalności za 2004 r. oraz o stratach za styczeń i luty 2005 r.
Z podpisanego w dniu 30 marca 2005 r. bilansu wynikało, że zobowiązania spółki znacznie przekraczały wartość majątku spółki, co potwierdziło wiedzę Prezesa Zarządu o sytuacji finansowej spółki. Jest rzeczą ewidentną, że to właśnie od dnia 19 marca 2005 r. liczy się "właściwy czas" do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego.
Składając w dniu 5 maja 2005 r. wniosek o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu skarżący uchybił ciążącego na nim obowiązku z tytułu sprawowanej funkcji.
Nie wykazał również okoliczności lub dowodów, które wskazywałyby na brak winy z jego strony w niedopełnieniu powyższego obowiązku.
Czynności Prezesa zarządu spółki sprowadzające się do informowania wspólników o sytuacji finansowej, zwołanie Nadzwyczajnego Zebrania Wspólników w żadnym stopniu nie uwalniają go od winy sprowadzającej się do niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie. Również nie ma znaczenia "istnienie chęci wystąpienia do sądu z wnioskiem o ogłoszenie upadłości", przy braku konkretnego działania w tym zakresie.
Podobnie bez znaczenia w sprawie pozostaje fakt powierzenia zarządowi spółki przez sąd upadłościowy zarządu mieniem spółki w czasie upadłości z możliwością zawarcia układu, pod nadzorem sędziego nadzorcy, bowiem jak to wcześniej wskazano odpowiedzialność członka zarządu powstaje w wypadku niewykazania, że we właściwym czasie został zgłoszony wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe, niewykazania, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez winy członka zarządu lub w wypadku niewskazania mienia spółki, z którego egzekucja jest możliwa. Przesłanką odpowiedzialności jest więc wina polegająca na nieprawidłowym prowadzeniu spraw spółki i doprowadzenie do utraty "zdolności majątkowej" spółki, powodującej bezskuteczność egzekucji przeciwko niej.
Profesjonalizm wymagany od członków zarządu spółki kapitałowej, a także wynikająca z niego podwyższona staranność (art. 355 § 2 k.c.), pozwala na przyjęcie, że każdy członek zarządu obowiązany jest kontrolować sytuację w spółce przynajmniej z taka uwagę, która pozwala na zorientowanie się, iż jest ona niewypłacalna i że należy wystąpić z wnioskiem ogłoszenie upadłości.
Zastosowanie art. 116 § 1 pkt 1 lit. a Ordynacji podatkowej wymaga ustalenia braku winy członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego w odniesieniu do chwili, w której powstał obowiązek zgłoszenia takiego wniosku (por. wyrok SN z dnia 6 grudnia 2010 r., sygn. akt II UK 136/10 – LEX nr 786381).
Reasumując należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji uchylając zaskarżoną decyzję błędnie zinterpretował art. 116 § 1 pkt 1 lit. b Ordynacji podatkowej uznając, że do zaistnienia okoliczności egzoneracyjnych wystarczy, że strona udowodni, iż starała się wykazać istnienie takich okoliczności nie zaś, jak stanowi wprost analizowana norma "wykaże że" wniosek o ogłoszenie upadłości zgłosiła we właściwym czasie bądź też że go nie zgłosiła, gdyż z obiektywnych przyczyn nie mogła tego zrobić.
Również błędnie wskazano na naruszenie przez odwoławczy organ podatkowy art. 122, 180, 187 i 188 Ordynacji podatkowej. Poza sporem pozostaje fakt, że A. M. już w dniu 19 marca 2005 r. znał sytuację finansową spółki, co wynika z treści pisma z tej daty skierowanego do Zgromadzenia Wspólników. Wobec tego działania przedsądowe, wynikające z art. 233 k.s.h. w żaden sposób nie ekskulpują braku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie. Przewidziana w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej odpowiedzialność członka zarządu jest niezależna od tego, czy zadłużenie spółki jest zawinione przez zarząd, czy też powstało z przyczyn będących po stronie innych organów spółki, jej wspólników lub z przyczyn obiektywnych. Wobec tego, niezależnie od ich zgody, w sytuacji gdy stwierdzi, że z powodu braku majątku spółki wierzyciele nie będą mogli uzyskać swoich należności, członek zarządu winien złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości. Jak trafnie podnosi autor skargi kasacyjnej, wdrożenie trybu wynikającego z art. 233 § 1 k.s.h. jest jednym z obowiązków zarządu wobec spółki, a postępowanie wewnątrzspółkowe nie ma pierwszeństwa przed obowiązkami wynikającymi z art. 11 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, a więc nie ma wpływu na odpowiedzialność członka zarządu na podstawie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 P.p.s.a.
Źródło: orzeczenia.nsa.gov.pl
